W chorobie tej współistnieją dwa czynniki: odczyn zapalny ściany naczynia i śródścienna skrzeplina. Na ogół dominuje odczyn zapalny naczynia, skrzeplina zaś jest mocno związana ze ścianą, toteż w większości przypadków nie zagraża zatorem płucnym. Ponadto bogata sieć bocznic sprawia, że odpływ żylny z tkanki podskórnej pozostaje praktycznie nienaruszony. Zgodnie z powyższym leczenie zapalenia zakrzepowego żył powierzchownych skierowane jest przeciw odczynowi zapalnemu ściany żylnej, natomiast leczenie antykoagulantami jest stosowane w wyjątkowych wypadkach.Zapalenie zakrzepowe żył powierzchownych może występować w żyłach:a) zmienionych żylakowato - varicothrombophlebitis jest częstym powikłaniem choroby żylakowej. Dotyczy najczęściej pnia żyły odpisz czelowej i odstrzałkowej, b) w żyłach powierzchownych niezmienionych.

 

Objawy

Są na ogół typowe: powrózkowate zgrubienie w przebiegu żyły powierzchownej, obrzęk okolicznej tkanki, zaczerwienienie (nie znika przy uniesieniu kończyny), ból kłujący lub piekący i duża bolesność przy palpacji. Niekiedy występuje stan podgorączkowy lub gorączka z dreszczami przy zapaleniu septycznym, złe sampoczucie, leukocytoza. Uwaga! należy zawsze dokładnie zbadać czy nie ma głębokiej bolesności i zwiększonego napięcia pod powięzią łydki i objawu Homansa. Niekiedy bowiem stan zapalny żył powierzchownych łączy się z zakrzepicą żył głębokich i wówczas leczenie jest zasadniczo róźne. Postacie

 

1. Jatrogenne zapalenie żył powierzchownych w wyniku urazów mechanicznych i chemicznych, najczęściej dotyczy żył kończyn górnych i jest powikłaniem nakłucia żyły lub wprowadzenia cewników lub wenflonów z pozostawieniem ich dłużej niż 72 godz. Predysponuje do zapalenia dożylna infuzja roztworów hipertonicznych, z zawartością witamin, antybiotyków, cytostatyków i soli potasu.

 

2. Infekcyjne zapalenie żył powierzchownych rozwija się w sąsiedztwie zakażonych ran, czyraków, owrzodzeń żylakowatych goleni. Miejscem zakrzepowego zapalenia żył na tle zakażenia są: - żyły kątowe i zatoki jamiste przy czyraczności wargi górnej lub skrzydełka nosa, - żyły maciczne przy zapaleniu przymacicz lub septycznym poronieniu, - zatoka esowata przy zapaleniu ropnym ucha.

 

3. Odczynowe zapalenie żył powierzchownych jako reakcja śródbłonka żylnego na toksyny bakteryjne i wirusy w przebiegu chorób zakaźnych, np.: zapalenie przyusznic, grypa, borelioza, dur brzuszny, zapalenie płuc.

 

4. Swoiste zapalenie żył powierzchownych w przebiegu gruźlicy, schorzeń paragruźlicznych, kiły.

 

Szczególna postać zapalenia zakrzepowęgo żył powierzchownych to wędrujące zapalenie żył (thrombophlebitis migrans), które obejmuje zdrowe żyły z umiejscowieniem w kończynach górnych i dolnych. Może być objawem towarzyszącym w następujących chorobach: w zarostowo-zakrzepowym zapaleniu naczyń, jako zwiastun tej choroby lub w jej przebiegu, - w niektórych kolagenozach: choroba mieszana tkanki łącznej, toczeń, - w chorobach nowotworowych (podobnie jak zakrzepowe zapalenie żył głębokich) zwłaszcza w raku trzustki, jajnika, płuc, pęcherzyka żółciowego, - w zaburzeniach metabolicznych: dna moczanowa, - w policytemii, 5. Powrózkowate zapalenie żyły piersiowo-nadbrzusznej (choroba Mondora) podejrzewa się tło alergiczno-infekcyjne. Obowiązuje dokładne badanie piersi, może bowiem występować w przebiegu raka piersi. Leczenie Leczenie zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych polega na stosowaniu niesterydowych leków przeciwzapalnych, które początkowo podajemy pozajelitowo (5-7 dni) a następnie kontynuujemy leczenie preparatami doustnymi. Miejscowo stosujemy kompresy (Altacet) oraz maści zawierające Heparynę. W razie potrzeby podajemy leki p/bólowe. W przypadku zakrzepicy żylnej po wenflonie, należy usunąć igłę lub cewnik z żyły pobierając posiew bakteriologiczny. Na tę okolicę stosujemy okład, a kończynę unosimy. Antybiotyki włączamy, gdy istnieją widoczne cechy zakrzepicy zakażonej. W przypadku zapalenia żył powierzchownych kończyny dolnej, nie zaleca się leżenia, bowiem związany z tym zastój usposabia do przeniesienia procesu zakrzepowego do żył głębokich.


 Wskazania do operacyjnego leczenia żył powierzchownych podzielić można na bezwzględne i względne. Bezwzględnym wskazaniem jest objęcie procesem zapalno-zakrzepowym bliższego odcinka żyły odpiszczelowej, ponieważ istnieje wówczas duże prawdopodobieństwo przejścia procesu na żyłę udową. Względnym wskazaniem do operacji jest zapalenie zakrzepowe w obrębie żylakowato zmienionych żył. Te rozdęte żyły wypełnione dużymi skrzeplinami dość długo pozostają bolesne mimo p/zapalnego leczenia. Operacyjne wycięcie odcinka żylaków przyspiesza wyleczenie. 4. ZAKRZEPOWE ZAPALEME ŻYŁ GŁFBOBICH

Etiologia i patogeneza zakrzepicy żylnej

W powstawaniu zakrzepów w żyłach głębokich decydującą rolę odgrywają trzy czyrmiki sformułowane przez Virchowa: 1) uszkodzenie ściany żyły, 2) zwolnienie przepływu krwi, 3) zmiany w składzie krwi. Ad.l. Do uszkodzenia śródbłonka żylnego dochodzi podczas: a) złamań miednicy i kości długich (szyjki kości udowej), b) zabiegów operacyjnych (operacje ortopedyczne - wszczepienie protezy stawu biodrowego), c) cewnikowania prawego serca (nakłucie żyły udowej),

d) zakażenia bakteryjnego okolicznych tkanek (zakrzepica splotów żylnych miednicy mniejszej w zapaleniu przymacicza, stercza), e) nacieczenia nowotworowego ściany żyły (np. rak jasnokomórkowy nerki), f) naświetlania promieniami rentgenowskimi.

Ad.2. Zwolnienie przepływu krwi (wyczerpanie aktywności fibrynolitycznej śródbłonka żylnego w warunkach zastoju żylnego) występuje: a) u chorych operowanych (zniesienie pracy pompy mięśniowej, wpływ leków znieczulających i zwiotczających), b) u chorych długotrwale unieruchomionych,

c) u chorych z przewlekłą niewydolnością krążenia,

d) w kończynach porażonych, objętych niedowładem lub unieruchomionych w opatrunkach gipsowych, e) w ciąży,

f) w chorobie żylakowej.

Ad.3. Zmiany w składzie krwi prowadzące do zaburzeń hemostazy obejmują:a) elementy morfotyczne (czerwienica, nadpłytkowość, zagęszczenie krwi wskutek niekontrolowanego odwodnienia), b) czynniki krzepnięcia (hipebrynogenemia w przewlekłych stanach zapalnych i chorobach nowotworowych), c) tromboplastyny tkankowe uwalniane do krążenia podczas urazów wielonarządowych (urazy czaszkowo-mózgowe, klatki piersiowej; rozległe oparzenia) i zabiegów operacyjnych (operacje w obrębie miednicy małej u kobiet, prostatektomia u mężczyzn), d) przeciwciała antyfosfolipidowe indukujące zakrzepicę w kolagenozach, e) niedobory fizjologicznych inhibitorów aktywowanego układu krzepnięcia: antytrombiny III, białka C i S (wrodzone i nabyte - ciężkie uszkodzenie wątroby, zespół nerczycowy). Jednoczesne występowanie kilku z wymienionych czynników usposabiających znacznie zwiększa ryzyko procesu zakrzepowego. Zakrzepica żylna częściej występuje u ludzi starszych, co jest związane ze zmniejszeniem

 

aktywności fizycznej, dłuższymi okresami unieruchomienia wskutek chorób przewlekłych i zabiegów operacyjnych, częstym współistnieniem przewlekłej niewydolności krążenia i chorób nowotworowych. Zakrzepowe zapalenie żył głębokich w ponad 90% przypadków dotyczy kończyn dolnych - najczęściej rozpoczyna się w zatokach żylnych mięśnia płaszczkowatego i brzuchatego łydki oraz żyłach głębokich podudzi (45%), następnie żyłach biodrowych (30%) i udowych (15%). Żyły kończyn górnych są rzadko miejscem powstawania zmian zakrzepowych w związku z większą zawartością tkankowego aktywatora plazminogenu w śródbłonku żylnym. Zakrzep żyły pachowej i podobojczykowej może być wynikiem diagnostycznego cewnikowania, ucisku przez dodatkowe żebro szyjne, przerosły mięsień pochyły przedni, piersiowy mńiejszy lub podobojczykowy, niekiedy pojawia się po dużym wysiłku fizycznym (zespół Pageta-Schroetera). Obraz kliniczny Badanie podmiotowe

a) stopniowo zwiększający się w ciąga kilku dni głęboki ból spoczynkowy łydki, okolicy dołu podkolanowego lub uda, aż do pachwiny, nasilający się podczas stania i chodzenia, b) obrzęk kończyny (obrzęk może być nieobecny, jeśli zakrzep jest ograniczony do zatok żylnych łydki lub chory przebywa w łóżku z powodu innej choroby), c) podwyższona' temperatura ciała, na ogół nie przekraczająca 38řC. Badanie przedmiotowe Objawy miejscowe zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych: a) obrzęk podpowięziowy (twardy) łydki, uda lub całej kończyny w zależności od lokalizacji zakrzepu w żyle podkolanowej, udowej lub biodrowej (pomiar obwodów obydwu kończyn na dokładnie tych samych poziomach miękką miarą centymetrową), b) głęboka bolesność uciskowa oraz wzrost ucieplenia skóry wzdłuż przebiegu zajętej żyły w obrębie ścięgna Achillesa (zatoki żylne), łydki lub uda, od kanału przywodzicieli do więzadła pachwinowego, c) wzmożone podpowięziowe napięcie tkanek miękkich goleni (badanie chorego w ułożeniu na plecach ze zgiętymi kończynami w stawach kolanowych),d) głęboki ból łydki przy biernym, grzbietowym zgięciu stopy (objaw Homansa). e) poszerzenie żył powierzchownych łydki i stopy (typowe dla całkowitej zakrzepicy biodrowo-udowej). Objawy ogólne: przyśpieszenie tętna.

Badania dodatkowe - leukocytoza, podwyższony odczyn opadania krwinek czerwonych.</