W chorobie tej współistnieją dwa czynniki: odczyn zapalny ściany naczynia i śródścienna skrzeplina. Na ogół dominuje odczyn zapalny naczynia, skrzeplina zaś jest mocno związana ze ścianą, toteż w większości przypadków nie zagraża zatorem płucnym. Ponadto bogata sieć bocznic sprawia, że odpływ żylny z tkanki podskórnej pozostaje praktycznie nienaruszony. Zgodnie z powyższym leczenie zapalenia zakrzepowego żył powierzchownych skierowane jest przeciw odczynowi zapalnemu ściany żylnej, natomiast leczenie antykoagulantami jest stosowane w wyjątkowych wypadkach.Zapalenie zakrzepowe żył powierzchownych może występować w żyłach:a) zmienionych żylakowato - varicothrombophlebitis jest częstym powikłaniem choroby żylakowej. Dotyczy najczęściej pnia żyły odpisz czelowej i odstrzałkowej, b) w żyłach powierzchownych niezmienionych.

 

Objawy

Są na ogół typowe: powrózkowate zgrubienie w przebiegu żyły powierzchownej, obrzęk okolicznej tkanki, zaczerwienienie (nie znika przy uniesieniu kończyny), ból kłujący lub piekący i duża bolesność przy palpacji. Niekiedy występuje stan podgorączkowy lub gorączka z dreszczami przy zapaleniu septycznym, złe sampoczucie, leukocytoza. Uwaga! należy zawsze dokładnie zbadać czy nie ma głębokiej bolesności i zwiększonego napięcia pod powięzią łydki i objawu Homansa. Niekiedy bowiem stan zapalny żył powierzchownych łączy się z zakrzepicą żył głębokich i wówczas leczenie jest zasadniczo róźne. Postacie

 

1. Jatrogenne zapalenie żył powierzchownych w wyniku urazów mechanicznych i chemicznych, najczęściej dotyczy żył kończyn górnych i jest powikłaniem nakłucia żyły lub wprowadzenia cewników lub wenflonów z pozostawieniem ich dłużej niż 72 godz. Predysponuje do zapalenia dożylna infuzja roztworów hipertonicznych, z zawartością witamin, antybiotyków, cytostatyków i soli potasu.

 

2. Infekcyjne zapalenie żył powierzchownych rozwija się w sąsiedztwie zakażonych ran, czyraków, owrzodzeń żylakowatych goleni. Miejscem zakrzepowego zapalenia żył na tle zakażenia są: - żyły kątowe i zatoki jamiste przy czyraczności wargi górnej lub skrzydełka nosa, - żyły maciczne przy zapaleniu przymacicz lub septycznym poronieniu, - zatoka esowata przy zapaleniu ropnym ucha.

 

3. Odczynowe zapalenie żył powierzchownych jako reakcja śródbłonka żylnego na toksyny bakteryjne i wirusy w przebiegu chorób zakaźnych, np.: zapalenie przyusznic, grypa, borelioza, dur brzuszny, zapalenie płuc.

 

4. Swoiste zapalenie żył powierzchownych w przebiegu gruźlicy, schorzeń paragruźlicznych, kiły.

 

Szczególna postać zapalenia zakrzepowęgo żył powierzchownych to wędrujące zapalenie żył (thrombophlebitis migrans), które obejmuje zdrowe żyły z umiejscowieniem w kończynach górnych i dolnych. Może być objawem towarzyszącym w następujących chorobach: w zarostowo-zakrzepowym zapaleniu naczyń, jako zwiastun tej choroby lub w jej przebiegu, - w niektórych kolagenozach: choroba mieszana tkanki łącznej, toczeń, - w chorobach nowotworowych (podobnie jak zakrzepowe zapalenie żył głębokich) zwłaszcza w raku trzustki, jajnika, płuc, pęcherzyka żółciowego, - w zaburzeniach metabolicznych: dna moczanowa, - w policytemii, 5. Powrózkowate zapalenie żyły piersiowo-nadbrzusznej (choroba Mondora) podejrzewa się tło alergiczno-infekcyjne. Obowiązuje dokładne badanie piersi, może bowiem występować w przebiegu raka piersi. Leczenie Leczenie zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych polega na stosowaniu niesterydowych leków przeciwzapalnych, które początkowo podajemy pozajelitowo (5-7 dni) a następnie kontynuujemy leczenie preparatami doustnymi. Miejscowo stosujemy kompresy (Altacet) oraz maści zawierające Heparynę. W razie potrzeby podajemy leki p/bólowe. W przypadku zakrzepicy żylnej po wenflonie, należy usunąć igłę lub cewnik z żyły pobierając posiew bakteriologiczny. Na tę okolicę stosujemy okład, a kończynę unosimy. Antybiotyki włączamy, gdy istnieją widoczne cechy zakrzepicy zakażonej. W przypadku zapalenia żył powierzchownych kończyny dolnej, nie zaleca się leżenia, bowiem związany z tym zastój usposabia do przeniesienia procesu zakrzepowego do żył głębokich.